Wat maakt een verhaal tot een bestseller—nog vóór het tijdperk van drukpers en sociale media? Ontdek het tijdens de jaarlijkse Zenobia-lezing op donderdag 7 mei 2026.

Dit jaar neemt dr. Emilie van Opstall, universitair docent Oudgrieks aan de Vrije Universiteit (VU) in Amsterdam, u mee in de fascinerende wereld van Het Boek van Sindbad de Filosoof, ook bekend als De Zeven Wijzen van Rome. Deze raamvertelling was vanaf de middeleeuwen tot in de vroegmoderne tijd bijzonder populair en verspreidde zich van West-Azië tot in West-Europa.

Centraal staat een prins die door zijn stiefmoeder wordt beschuldigd van aanranding en door zijn vader ter dood wordt veroordeeld. Dit vormt het begin van een reeks spannende, humoristische en dramatische verhalen op leven en dood, met hoofdrollen voor vrouwen, mannen, dieren en sprookjesfiguren. Waar gaan deze verhalen over? Hoe werden ze telkens aangepast aan nieuwe culturele contexten? En wat hebben ze ons vandaag nog te vertellen?

Praktische informatie

• Datum: donderdag 7 mei 2026
• Tijd: 19.30 – 20.30 uur (inloop vanaf 19.00 uur)
• Locatie: Tempelzaal, Rijksmuseum van Oudheden
• Entree: gratis
• Aanmelden: via het aanmeldformulier
• Let op: er is geen livestream beschikbaar

Na afloop kunt u de museumzalen en de museumwinkel bezoeken; deze blijven geopend tot 22.00 uur (met geldig entreebewijs).

Over de spreker
Dr. Emilie van Opstall is universitair docent Oudgrieks aan de Vrije Universiteit (VU) in Amsterdam en onderzoekt in haar project Travelling Tales hoe verhalen zich door tijd en cultuur bewegen. Ze werkt momenteel aan een toegankelijke vertaling van de vroegste Griekse versie van deze bijzondere tekst.

Deze lezing wordt georganiseerd door Stichting Zenobia, in samenwerking met het Rijksmuseum van Oudheden.

16 april 17:00-18:00 | Rijksmuseum van Oudheden te Leiden
Dr. Mariëtte Verhoeven (Radboud Universiteit Nijmegen) in het kader van de Week van de Klassieken
Aanmelden kan hier.

Keizer Constantijn de Grote liet zich in 324 vooral leiden door politieke, strategische en commerciële motieven toen hij besloot de nieuwe hoofdstad van het Romeinse Rijk, Constantinopel, te stichten op de plaats van het oude Byzantium. De locatie, op een schiereiland omringd door de wateren van de Gouden Hoorn, de Bosporus en de Propontis was goed te verdedigen en lag op een kruispunt van belangrijke handelsroutes. Vanuit het oogpunt van watervoorziening was de keuze minder gelukkig, omdat de stad nauwelijks de beschikking over zoet water had. Zoet water moest van ver buiten de stad worden aangevoerd en dit resulteerde in de aanleg van het langste watertoevoersysteem van de Romeinse wereld. 

In haar lezing illustreert Mariëtte Verhoeven aan de hand van teksten vanlaatantieke auteurs en fysieke overblijfselen van het Romeinse watertoevoersyteem hoe ‘water’ op verschillende manieren kenmerkend en bepalend was voor de identiteit van Constantinopel . 

Op 22 mei houdt prof.dr. Peter Schrijver, hoogleraar Keltisch aan de Universiteit Utrecht, de Zenobialezing in het Rijksmuseum van Oudheden te Leiden. Zijn lezing zal gaan over de Keltische volkeren rond de Middellandse Zee. Gelieve u voor deze lezing aan te melden via de website van het museum: https://www.rmo.nl/uw-bezoek/activiteiten/de-kelten/

Kelten zijn mensen die een Keltische taal spreken. We associëren de term Kelten vooral met Ierland, Schotland, Wales en Bretagne, waar tegenwoordig Keltische talen worden gesproken. Tot aan de late Oudheid en op sommige plaatsen tot de vroege Middeleeuwen werd er Keltisch gesproken in een veel groter gebied, dat zich uitstrekte van de Britse Eilanden tot Turkije en van Polen tot Zuid-Spanje. We weten het meeste van deze oude Kelten wanneer zij in aanraking kwamen met de oude schriftculturen van het Middellandse Zeegebied. Natuurlijk met Grieken en Romeinen, maar ook met Etrusken, Iberiërs en Feniciërs. In Noord-Italië leerden de Keltischtalige Lepontiërs rond 600 v. Chr. schrijven van de Etrusken van de Povlakte, die op hun beurt het Griekse alfabet hadden overgenomen. In Spanje namen rond de derde eeuw v. Chr. de Keltiberiërs het schrift over van de Iberiërs, een volk dat een mysterieuze niet-Indo-Europese taal sprak en dat een eigen alfabet had ontwikkeld op basis van het Fenicisch. De Keltischtalige Galaten van Klein-Azië hadden ampel gelegenheid om het Griekse alfabet over te nemen, maar ze deden dat blijkbaar niet: ze schreven helemaal niet, zodat we over hen de minst genuanceerde kennis hebben. De lezing zal dan ook vooral ingaan op de Lepontiërs en de Keltiberiërs, die elk op hun eigen manier een karakteristieke cultuur ontwikkelden waarin overgeërfde, Oer-Keltische elementen werden verbonden met lokale innovaties en invloeden van hun buren. Ze laten zien hoe er naast assimilatie enerzijds en afschotting anderzijds ook een derde weg bestond: die van assimilatie met behoud van eigenheid. Daarmee illustreren zij een karakteristiek van het Middellandse Zeegebied in deze vroege tijden, dat bestond uit een lappendeken van vele talen en culturen, die naast en met elkaar konden bestaan, voordat de Pax Romana aan die veelheid een einde maakte.