Zenobialezing 2026: Het verhaal van een middeleeuwse bestseller

Geplaatst op door

Wat maakt een verhaal tot een bestseller—nog vóór het tijdperk van drukpers en sociale media? Ontdek het tijdens de jaarlijkse Zenobia-lezing op donderdag 7 mei 2026.

Dit jaar neemt dr. Emilie van Opstall, universitair docent Oudgrieks aan de Vrije Universiteit (VU) in Amsterdam, u mee in de fascinerende wereld van Het Boek van Sindbad de Filosoof, ook bekend als De Zeven Wijzen van Rome. Deze raamvertelling was vanaf de middeleeuwen tot in de vroegmoderne tijd bijzonder populair en verspreidde zich van West-Azië tot in West-Europa.

Centraal staat een prins die door zijn stiefmoeder wordt beschuldigd van aanranding en door zijn vader ter dood wordt veroordeeld. Dit vormt het begin van een reeks spannende, humoristische en dramatische verhalen op leven en dood, met hoofdrollen voor vrouwen, mannen, dieren en sprookjesfiguren. Waar gaan deze verhalen over? Hoe werden ze telkens aangepast aan nieuwe culturele contexten? En wat hebben ze ons vandaag nog te vertellen?

Praktische informatie

  • Datum: donderdag 7 mei 2026
  • Tijd: 19.30 – 20.30 uur (inloop vanaf 19.00 uur)
  • Locatie: Tempelzaal, Rijksmuseum van Oudheden
  • Entree: gratis
  • Aanmelden: via het aanmeldformulier
  • Let op: er is geen livestream beschikbaar

Na afloop kunt u de museumzalen en de museumwinkel bezoeken; deze blijven geopend tot 22.00 uur (met geldig entreebewijs).

Over de spreker
Dr. Emilie van Opstall is universitair docent Oudgrieks aan de Vrije Universiteit (VU) in Amsterdam en onderzoekt in haar project Travelling Tales hoe verhalen zich door tijd en cultuur bewegen. Ze werkt momenteel aan een toegankelijke vertaling van de vroegste Griekse versie van deze bijzondere tekst.

Deze lezing wordt georganiseerd door Stichting Zenobia, in samenwerking met het Rijksmuseum van Oudheden.

IO Islamic 3214, f. 132r, 1575 | Golconda, India | Perzisch in Nastaʻliq schrift

Constantinopel en (het gebrek aan) water als drager van identiteit

Geplaatst op door

16 april 17:00-18:00 | Rijksmuseum van Oudheden te Leiden
Dr. Mariëtte Verhoeven (Radboud Universiteit Nijmegen) in het kader van de Week van de Klassieken
Aanmelden kan hier.

Keizer Constantijn de Grote liet zich in 324 vooral leiden door politieke, strategische en commerciële motieven toen hij besloot de nieuwe hoofdstad van het Romeinse Rijk, Constantinopel, te stichten op de plaats van het oude Byzantium. De locatie, op een schiereiland omringd door de wateren van de Gouden Hoorn, de Bosporus en de Propontis was goed te verdedigen en lag op een kruispunt van belangrijke handelsroutes. Vanuit het oogpunt van watervoorziening was de keuze minder gelukkig, omdat de stad nauwelijks de beschikking over zoet water had. Zoet water moest van ver buiten de stad worden aangevoerd en dit resulteerde in de aanleg van het langste watertoevoersysteem van de Romeinse wereld. 

In haar lezing illustreert Mariëtte Verhoeven aan de hand van teksten vanlaatantieke auteurs en fysieke overblijfselen van het Romeinse watertoevoersyteem hoe ‘water’ op verschillende manieren kenmerkend en bepalend was voor de identiteit van Constantinopel . 

Wij werven weer: word lid van het Organiserend Comité voor het jubileumcongres

Geplaatst op door

Ook dit jaar zoekt Stichting Zenobia weer enthousiaste leden van het Organiserende Comité. 2026 is een bijzonder jaar, want dit najaar vindt het twintigste Zenobiacongres plaats!

Heb jij affiniteit met de geschiedenis van de culturen rondom de Middellandse zee in de oudheid en latere periodes en lijkt het je leuk je steentje bij te dragen aan het organiseren van een prachtig congres om kennis hierover te delen met een divers publiek? Dan zoeken we jou!

Ieder jaar organiseert Stichting Zenobia het Zenobiacongres, waar aan de hand van een thema verschillende sprekers vertellen over hun expertise. Als lid van het Organiserend Comité help je met de voorbereidingen voor het jaarlijkse Zenobiacongres en leid je op de dag zelf alles in goede banen. Voor meer informatie verwijzen we graag door naar de websitepagina, waar je alles vindt over eerdere congressen.

Heb jij interesse? Stuur een motivatie van max. 300 woorden en een kort CV uiterlijk 1 maart 2026 naar info@stichtingzenobia.nl o.v.v. ‘sollicitatie OC’ t.a.v. Arjan Breukel, secretaris van de stichting.

Terugblik: Zwarte Zeecongres

Geplaatst op door

In de imposante Thomaskerk vond in het najaar van 2025 het negentiende Zenobiacongres plaats met als thema de Zwarte Zee. Wij genieten nog na van de lezingen, de geweldige opkomst en de goede gesprekken.

De foto’s zijn dit jaar genomen door Martje de Vries.

Nieuwe lesbrief: Constantinopel en Byzantijns Grieks

Geplaatst op door

Deze lesbrief is opgezet als een kennismaking met de geschiedenis van de stad Constantinopel en het Byzantijnse Rijk binnen het curriculum van het vak Griekse Taal en Cultuur (GTC). De leerling leert onder meer het verschil tussen Klassiek en Byzantijns Grieks te herkennen. Ook raakt de leerling vertrouwd met het Oost-Romeinse Rijk, mythes in middeleeuwse vorm en het christendom van deze regio en periode. Irene Jacobs en Christian Kicken schreven de lesbrief.

Constantijn I – uitsnede van een mozaïek, te vinden bij de zuidwestelijke ingang van de Hagia Sophia te Istanbul.

Aansluiting bij lesmethodes: Argo Grieks bovenbouw, tekstboek leerjaar 5, Pallas 3, Palladion
Tijdsduur: vanaf 2 à 3 lessen tot een hele periode (9 weken)
Redactie: Kristel Henquet, Reinhart Ceulemans, Inger Kuin en Kokkie van Oeveren
Ontwerp en vormgeving: Tineke Rooijakkers

Alle lesbrieven van Stichting Zenobia zijn hier te vinden. Hieronder vindt u de docentenhandleiding en het leerlingenmateriaal van deze Byzantijnse lesbrief.

Patria Konstantinoupoleos_docent_aangep2Downloaden
Patria Konstantinoupoleos_leerling_aangep2Downloaden

Nieuwe lesbrief Mesopotamië:  Linguae Francae Antiquae

Geplaatst op door

In de reeks Mesopotamische Odyssee is van de hand van Hanna Hoogenraad en Bas Wagenaar een nieuwe lesbrief verschenen. Deze les gaat over twee belangrijke talen in het Oude Midden Oosten: Akkadisch en Aramees. Na deze les weten leerlingen hoe men vroeger in deze talen schreef, in het spijkerschrift en in het alfabet, en hoe de talen een belangrijke vorm van communicatie waren. Besproken wordt hoe deze talen werden gebruikt door mensen met verschillende moedertalen om te communiceren.

Aansluiting bij lesmethodes: Argo Thema 1, Pallas Les 1, Disco Hoofdstuk 1, Minerva Hoofdstuk 1, SPQR Inleiding “Romani”, Feniks Hoofdstuk 2, 3.1, 4.1, Memo V1 Hoofdstuk 1, 2 en 3, Geschiedeniswerkplaats Hoofdstuk 3 en 4, Tijd voor Geschiedenis Tijdvak 2
Redactie: Rients de Boer, Kristel Henquet, Inger Kuin, Kokkie van Oeveren
Ontwerp en vormgeving: Tineke Rooijakkers 

Alle lesbrieven van Stichting Zenobia zijn hier te vinden. De lesbrieven over Akkadisch en Aramees zijn ook hier te downloaden:

Linguae Francae Antiquae_docent_aangep_2Downloaden
Linguae Francae Antiquae_leerling_aangep3Downloaden

Zenobiacongres XIX: De Zwarte Zee

Geplaatst op door

15 november | Thomaskerk Amsterdam

Kaartverkoop: https://www.stichtingzenobia.nl/kaartverkoop/
Let op: het controlebericht dat u ontvangt voordat u kaarten kunt kopen kan in het postvak ongewenst belanden.

Over twee maanden is het zover! Zenobia begint aan haar zinderende zwerftocht over de Zwarte Zee. Op zaterdag 15 november vindt in de Thomaskerk te Amsterdam het negentiende Zenobiacongres plaats, met als titel: ‘De Zwarte Zee: Scythen en Sultans van Colchis tot Constantinopel’. 

Hoe deinden de golven onder de Argo volgens Romeins dichter Valerius Flaccus? Wat voor rol speelde de zeestraat van Kertsj in de late middeleeuwen? In hoeverre beheersten de Ottomanen dit grote water, en welk belang had het in de negentiende-eeuwse Great Game?

Programma 

Vanaf 10:00 verwelkomen wij u op de congreslocatie.
10:30: Opening programma door het stichtingsbestuur

10:45-12:00: Plenair blok 1 – De Zwarte Zee in de Klassieke Oudheid:

1. Dr. Matthieu de Bakker: Tussen Amazonen en barbaren: Herodotus aan de Zwarte Zee.
2. Dr. Mark Heerink: Het eerste schip op de Zwarte Zee: Valerius Flaccus’ Argonautica.

12:00-13:30: Lunchpauze, gevolgd door live muziekoptreden door ensemble Cucuna

13:30-14:45: Plenair blok 2 – De Zwarte Zee in de Late Oudheid en middeleeuwen:

3. Prof. dr. Peter van Nuffelen: “Eindeloze Waters naar het noorden en het oosten.” De Zwarte Zee en Constantinopel.
4. Prof. dr. Serena Ferente: The other Bosphorus: Tatars, Genoese and Circassians around the late medieval strait of Kerch. [Engelstalig]

14:45-15:15: Koffie en thee

15:15-16:30: Plenair blok 3 – De Zwarte Zee als modern grensgebied:

5. Dr. Houssine Alloul: Handel en Paradiplomatie tussen Izmir en Verviers: Een langere geschiedenis van de Belgische expansie in het Osmaanse Rijk 1748-1838.
6. Prof. dr. Daniëlle Slootjes & dr. Ewan Short: Constantinopel & Trabzon, doorwerking van het Byzantijns verleden in het huidige Turkije.

16:30-16:45: Afsluiting programma

Tarieven zijn:

regulier €25,-
korting (EOL/NKV) €17,50
jongeren (tot 25) €15,-

Vacatures: hoofdredacteur en redactielid Zenobiareeksredactie

Geplaatst op door

Stichting Zenobia zoekt: een hoofdredacteur en een redactielid voor de Zenobiareeksredactie.

Het bestuur van Stichting Zenobia is op zoek naar twee redactieleden voor de redactie van de Zenobiareeks. Eén van hen zal de rol van voorzitter op zich nemen. De reeksredactie is eindverantwoordelijk voor alle publicaties van de stichting, waaronder de congresbundels. Recente voorbeelden zijn Carthago: Ooit verwoest, nooit verdwenen (2024) en De huid van Cleopatra (2022). Een totaaloverzicht van de publicaties is te vinden op de website.

De centrale doelstelling van Stichting Zenobia is om onderzoek naar de fluctuerende interacties en dynamische verbanden tussen de verschillende culturen rondom de Middellandse Zee zo breed mogelijk onder de aandacht te brengen. De Stichting spant zich bijzonder in om dit doel in drie maatschappelijke sectoren realiseren, waarbij juist ook verbanden tussen deze drie worden gezocht: 1) wetenschappelijk onderzoek; 2) de culturele, artistieke en journalistieke wereld; en 3) het primair en secundair onderwijs, met name de schoolvakken Grieks, Latijn en Geschiedenis. Een brede(re) benadering van de oudheid en latere periodes is niet alleen historisch correct en dus noodzakelijk, maar heeft ook de potentie om aansluiting te vinden bij een groter en diverser publiek, of het nu gaat om geïnteresseerde leken of leerlingen. Door binnen deze drie sectoren actief te zijn, wil Stichting Zenobia voor een breed publiek verbreding en verdieping bieden bij historische en actuele oost-westverhoudingen.

Voor beide nieuwe redactieleden is het volgende profiel van toepassing:

  • U bent in het bezit van een academische doctorsgraad, bij voorkeur in een gebied dat aansluit bij de centrale doelstelling van Stichting Zenobia.
  • U heeft aantoonbare affiniteit met de centrale doelstelling van Stichting Zenobia.
  • U heeft aantoonbare ervaring met Nederlandstalig (eind)redactiewerk, bij voorkeur met zowel academische als populairwetenschappelijke publicaties.

Lidmaatschap van de reeksredactie is onbezoldigd.

Geïnteresseerden kunnen zich melden bij voorzitter Emma Huig via voorzitter@stichtingzenobia.nl o.v.v. ‘Sollicitatie reeksredactie’. Wij verzoeken u een verkort CV van maximaal 2 pagina’s met relevante ervaring op te sturen, een publicatielijst en een motivatiebrief van maximaal 1 A4. Sollicitatiegesprekken vinden (online) plaats begin november.

Acquisitie op basis van deze vacature wordt niet op prijs gesteld. 

Markeer in uw agenda: 15 november 2025

Geplaatst op door

Al sinds mensenheugenis functioneren zeeën als scharnieren tussen samenlevingen. Trouwe volgers van Stichting Zenobia zullen vooral bekend zijn met de Middellandse Zee, maar voor ons volgende congres maken we een ander uitstapje. Zaterdag 15 november vindt het negentiende Zenobiacongres plaats in de Thomaskerk te Amsterdam, met als thema: ‘De Zwarte Zee’.

Jaarverslag 2024

Geplaatst op door

Het jaarverslag van 2024 is gepubliceerd. Hierin leest u hoe Stichting Zenobia de gedoneerde middelen heeft aangewend om haar doelen te verwezenlijken. Wilt u een bijdrage leveren aan het bereiken van deze doelen in de toekomst? Op deze pagina leest u alles over doneren. De stichting heeft een ANBI-status. Hoogtepunten van 2024 waren de Zenobialezing over de antieke roman door prof.dr. Koen De Temmerman en het Zenobiacongres over Cleopatra.

Jaarverslag Zenobia 2024 finaal – ondertekend- gecorrigeerdDownloaden